Uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi to:
uczeń ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się czytania i pisania -dysleksja, dysortografia, dysgrafia
uczeń ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki- dyskalkulia
uczeń z dysfunkcjami rozwojowymi, które utrudniają przyswajanie wiedzy i opanowanie wymagań programowych
uczeń z zaburzeniami mowy
uczeń z orzeczeniem do kształcenia specjalnego
uczeń z autyzmem
uczeń z niepełnosprawnością ruchową
uczeń z niepełnosprawnością sprzężoną
uczeń z ADHD
uczeń z zaburzeniami w zachowaniu
uczeń niedostosowany społecznie lub zagrożony niedostosowaniem społecznym
uczeń przewlekle chory
uczeń niesłyszący lub słabo słyszący
uczeń niewidomy lub słabo widzący
uczeń uzdolniony
Co przysługuje uczniom z SPE?
- DOSTOSOWANIE WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH
Prawo oświatowe mówi, że system oświaty powinien zapewnić dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów oraz możliwość korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej. Dodatkowo Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie szczegółowych warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych jasno określa, że wymagania edukacyjne dostosowuje się do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia posiadającego:
- orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego oraz ustaleń zawartych w IPET,
- orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania,
- opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, o specyficznych trudnościach w uczeniu się,
- innej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, wskazującej na potrzebę takiego dostosowania,
- rozpoznanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz indywidualnych możliwości psychofizycznych ucznia dokonanego przez nauczycieli i specjalistów (dotyczy uczniów objętych w szkole pomocą psychologiczno-pedagogiczną),
- opinii lekarza o ograniczonych możliwościach wykonywania przez ucznia określonych ćwiczeń fizycznych na zajęciach wychowania fizycznego.
Na czym polega dostosowanie wymagań edukacyjnych?
Dostosowanie wymagań edukacyjnych polega na zastosowaniu takich kryteriów, które uwzględniają możliwości i ograniczenia ucznia, a więc jego dysfunkcje, trudności oraz mocne strony. Wymagania te powinny być dostosowane do indywidualnych potrzeb edukacyjnych i rozwojowych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Celem dostosowania wymagań jest wyrównywanie szans edukacyjnych oraz zapobieganie wtórnym zaburzeniom sfery emocjonalno-motywacyjnej, które mogą się pojawić, w sytuacji doznawania przez ucznia nieustannej porażki.
Dostosowanie wymagań obejmuje między innymi:
- organizację nauczania: odpowiednie miejsce w klasie (np. miejsce z przodu dla dziecka mającego problemy z przepisywaniem), oznakowanie klasy (np. dla dzieci z dysleksją, które mają zaburzoną orientację w przestrzeni),
- środki: odpowiednie pomoce (np. większe modele brył, w przypadku nauki geometrii, zeszyty z szerszą liniaturą czy z liniaturą pochyłą dla uczniów leworęcznych, nasadki na długopisy lub specjalnie wyprofilowane ołówki, kredki, słowniki ortograficzne, tablice z wzorami, itp.),
- dostosowanie podręczników, kart pracy (np. zmiana czcionki zapisu, wielkości liter, nieprzenoszenie odpowiedzi na kartę odpowiedzi),
- metody, organizacja pracy, czas (m.in. wydłużenie czasu na przeczytanie lektury, na pisanie, odwoływanie się do konkretu, stosowanie pytań naprowadzających, upewnianie się, że uczeń właściwie zrozumiał polecenie lub pomoc w przeczytaniu polecenia, częste powtarzanie dyktowanej treści, dawanie notatek do wklejenia, stosowanie polisensoryczności w nauczaniu, stosowanie map myśli, nauka tabliczki mnożenia przy pomocy wierszyków czy rymowanek),
- sprawdzanie wiedzy i ocenianie (np. zastępowanie sprawdzianów pisemnych odpowiedziami ustnymi lub odwrotnie, odpytywanie z ławki zamiast przy tablicy, dawanie możliwości korygowania pomyłek, wydłużenie czasu na sprawdzianach i kartkówkach lub dawanie mniej zadań, czytanie poleceń lub zadań z treścią na sprawdzianach z przedmiotów ścisłych, nieocenianie poprawności ortograficznej, poziomu graficznego, docenianie wkładu pracy, zaangażowania, a nie tylko efektu końcowego).
Bardzo ważne jest to, aby mieć świadomość, że dostosowanie wymagań edukacyjnych nie może prowadzić do zejścia poniżej podstawy programowej. Dostosowanie powinno dotyczyć głównie form i metod pracy z uczniem. Uczeń kończąc dany etap edukacyjny powinien zostać wyposażony w taki zakres wiedzy i umiejętności, które pozwolą mu poradzić sobie na kolejnym etapie. Pamiętajmy także, że stwierdzenie u dzieci dysfunkcji nie zwalnia ich z obowiązków szkolnych – wprost przeciwnie. Uczniowie tacy powinni wykazać się samodzielnością oraz rzetelnością w wypełnianiu swoich obowiązków, aby zalecane zadania oraz systematyczna praca przyczyniły się do przezwyciężenia ich trudności.
Dostosowanie wymagań na egzaminach
Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi mogą skorzystać z dostosowania warunków i form przeprowadzenia egzaminu do swoich potrzeb i możliwości, o czym informuje, co roku Centralna Komisja Egzaminacyjna. Uczniowie mogą skorzystać między innymi z:
- odpowiednio przygotowanego arkusza egzaminacyjnego, który uwzględnia dysfunkcje poszczególnych grup uczniów,
- urządzeń technicznych (np. komputera),
- urządzeń i środków specjalnych (np. dodatkowego oświetlenie, płyt CD z dostosowanym nagraniem na egzaminie z języka obcego),
- obecności specjalisty (np. surdopedagoga, tyflopedagoga, innego, w zależności od potrzeb),
- odczytania tekstów dłuższych niż 250 słów przez członka zespołu nadzorującego,
- dostosowania zasad oceniania pracy egzaminacyjnej,
- przystąpienia do egzaminu w osobnej sali,
- wydłużenia czasu przeprowadzania egzaminu,
- zaznaczania odpowiedzi do zadań zamkniętych w zeszycie zadań, bez przenoszenia na kartę odpowiedzi,
- słownika dwujęzycznego (dla cudzoziemca).
Dostosowania zwykle przygotowywane są przez pedagoga szkolnego na podstawie posiadanych dokumentów (opinii, orzeczenia, zaświadczenia lekarskiego, itp.), ale także mogą być przyznane decyzją rady pedagogicznej. Każdorazowo rodzice są wzywani do szkoły i informowani z jakich dostosowań ich dziecko może skorzystać. Pamiętajmy, że to rodzic podejmuje ostateczną decyzję, czy jego dziecko będzie korzystało z dostosowań. W tym celu uiszcza odpowiednio swój podpis na arkuszu dostosowań.
- POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA
Każdy uczeń z SPE może korzystać z pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Istotą udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej jest:
- rozpoznawanie i zaspakajanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia,
- rozpoznawanie jego możliwości psychofizycznych,
- rozpoznawanie czynników środowiskowych wpływających na funkcjonowanie ucznia w przedszkolu, szkole i placówce, w celu: wspierania jego potencjału rozwojowego oraz stwarzania warunków do jego aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu szkoły oraz w środowisku społecznym.
- KSZTAŁCENIE SPECJALNE
- Kształceniem specjalnym objęci są uczniowie, którzy posiadają orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Dodatkowo uczniowie, u których stwierdzono autyzm, w tym zespół Aspergera lub niepełnosprawności sprzężone mogą korzystać z pomocy nauczyciela współorganizującego kształcenie (z uwzględnieniem zaleceń zawartych w orzeczeniu).
- Uczeń objęty kształceniem specjalnym zobowiązany jest do realizacji obowiązku szkolnego (obowiązek szkolny rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat i trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej niż do 18 roku życia), jednak na wniosek rodziców może się nieco zmienić. Rodzice mogą wnioskować o odroczenie obowiązku szkolnego, nie dłużej jednak niż do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 9 lat. Uczniowie mający orzeczenie mogą uczyć się w szkole podstawowej do 20 roku życia. Mogą oni także przedłużyć swoją edukację w szkole podstawowej (na I etapie edukacyjnym o 1 rok, natomiast na II o 2 lata), a w szkole ponadpodstawowej o 1 rok. Decyzja ta jest podejmowana przez radę pedagogiczną po uzyskaniu opinii zespołu tworzącego IPET oraz zgody rodziców lub pełnoletniego ucznia.
- Uczniowie niepełnosprawni, niedostosowani społecznie i zagrożeni niedostosowaniem społecznym mogą korzystać z kształcenia do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym ukończyli 20 lat (szkoła podstawowa) lub 24 lata (szkoła ponadpodstawowa).
- Uczniowie posiadający orzeczenie mogą uczyć się wraz w uczniami pełnosprawnymi, niedostosowanymi społecznie i zagrożonymi niedostosowaniem społecznym we wszystkich typach szkół. Pamiętajmy jednak, że w szkołach ogólnodostępnych nie organizuje się oddziałów specjalnych dla uczniów niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.
- Uczniom niepełnosprawnym przysługują zajęcia rewalidacyjne (co najmniej 2 godziny) z odpowiednim specjalistą.